Pse nga 12 tetori në kufijtë e BE nis “Entry/Exit System” dhe si e prek Shqipërinë

Entry/Exit System (EES) është një sistem digjital i Bashkimit Evropian që do të regjistrojë hyrjet dhe daljet e qytetarëve që nuk janë pjesë e BE‑së (jo‑EU/third‑country nationals) në kufijtë e jashtëm të zonës Schengen.

Për çdo tranzit, do të regjistrohen të dhëna biometrike — fotografi dhe gishtërinj — së bashku me informacionin e dokumentit të udhëtimit, data dhe vendi i hyrjes/daljes.

Sistemi nis zbatimin më 12 tetor 2025 dhe do të bëhet në mënyrë graduale gjatë një periudhe 6‑muajshe, derisa të jetë plotësisht në fuqi nga 10 prilli 2026.

Gjatë periudhës kalimtare do të vazhdohet të stampohen pasaportat ndërkohë që regjistrimi digjital hidhet gradualisht në punë.

Ky sistem synon të zëvendësojë praktikën tradicionale të mbështetjes mbi stampimin manual të pasaportave (shënimet hyrje/dalje), duke bërë kontrollet kufitare më efikase, me më pak gabime dhe zbulimin më të mirë të atyre që qëndrojnë më gjatë sesa lejohen (“overstayers”) apo falsifikimin e identitetit.

Si ndikon kjo për Shqipërinë

Megjithëse Shqipëria nuk është një vend anëtar i BE-së, qytetarët shqiptarë që udhëtojnë drejt vendeve Schengen për qëndrime të shkurtra do t’iu duhet të përballen me sistemin EES.

Pra, çdo herë që hyni në BE për turizëm, biznes apo vizitë me qëndrime deri 90 ditë brenda çdo periudhe 180 ditore, do të bëni regjistrimin biometrik në hyrje/dalje.

Kjo do ta bëjë udhëtimin më të kontrolluar për shqiptarët, me më pak mundësi që dikush të qëndrojë më tepër sesa e lejohet pa e zbuluar automatikisht.

Në portet dhe pikat kufitare që lidhin Shqipërinë me shtetet e BE-së (p.sh. me Greqinë), autoritetet kufitare të vendeve Schengen do të duhet të jenë të pajisura për regjistrim biometrik. Kjo mund të kërkojë më shumë burime, teknikë, trajnime dhe kohë për rikonstruksione fizike në pika kufitare.

Në periudhën kalimtare, mund të ketë vonesë, pasi nuk të gjitha pikat do jenë të afta menjëherë për të zbatuar EES.

Me regjistrimin e të dhënave biometrike (fotografi dhe gishtërinj), një sfidë e re është ruajtja e privatësisë dhe sigurisë së të dhënave personale. Shqipëria duhet të sigurojë që institucionet që bashkëpunojnë me EES (p.sh. në pika kufitare, konsullata, poliotitete kufitare) të jenë në përputhje me standarde ndërkombëtare për mbrojtjen e të dhënave.

Në çdo rast sistemi i ri mund të shkaktojë vështirësi fillestare — kohë më të gjata, më shumë procedura — veçanërisht te pikat kufitare me trafikun e lartë turistiko‑komercial.

Shumë shqiptarë nuk janë të njohur me këtë sistem dhe duhet që qeveria dhe autoritetet kufitare të bëjnë fushata informimi për të shmangur konfuzionin.

Duhet koordinim me autoritetet e BE për të siguruar që sistemi të funksionojë në skenar rajonal, pasi trafiku Shqipëri‑BE është i lidhur me shumë vende ballkanike.

Po ashtu qytetarët duhet të kenë informacion për të drejtat e tyre, mundësinë e apelimit dhe kufizimet mbi përdorimin e të dhënave biometrike.

Në përfundim, sistemi EES është një hap i madh në modernizimin e kontrollit kufitar të BE-së, dhe shqiptarët duhet të jenë të përgatitur për këtë ndryshim. Ai sjell përfitime në siguri dhe efikasitet, por varet shumë nga zbatimi praktik dhe koordinimi ndërkufitar.