Letër e hapur Ambasadës së Ukrainës në Tiranë
Nga Albatros Rexhaj (Tiranë)
Më 9 gusht Ministria për Evropën dhe Punët e Jashtme publikoi deklaratën e saj për vizitën e Presidentit Zelenskyy në Serbi. Po ju shkruajmë që asgjë prej saj të mos merret si rutinë. Ministria e quajti vizitën të rëndësishme dhe dialogun të mirëpritur. Pastaj shkroi një fjali që ju lutemi t’ia përcillni Kievit fjalë për fjalë, ashtu siç është shtypur: çdo përpjekje për të tërhequr një paralele ose për të vendosur një ekuacion mes Kosovës dhe çdo situate tjetër ndërkombëtare është “e gabuar, oportuniste dhe thellësisht çorientuese.”
Deklarata i përgjigjet të shtunës. Një gazetare e televizionit shtetëror serb e pyeti presidentin tuaj nëse Serbia mund të llogarisë edhe më tej te Ukraina për Kosovën. Ai u përgjigj: “Ne respektojmë integritetin territorial të partnerëve tanë, ne respektojmë të drejtën ndërkombëtare. Prandaj, qëndrimi ynë ndaj asaj që përmendët, shpalljes së njëanshme të pavarësisë së Kosovës, mbetet i pandryshuar.”
Kjo letër mbërrin në një ambasadë që këtë javë s’ka ambasador. Me Dekretin nr. 710/2026 qeveria juaj ia mbylli mandatin Volodymyr Shkurov-it pas gjashtë vjetësh, në kuadër të një rotacioni më të gjerë të ambasadave tuaja. Çastit të zgjedhur nuk i japim asnjë kuptim; i drejtohemi kujtdo në kancelarinë tuaj që e hap postën. Letra mbërrin në Rrugën Ukraina e Lirë 5. Më 7 mars 2022, njëmbëdhjetë ditë pasi nisi pushtimi, këshilli bashkiak i Tiranës votoi njëzëri t’ia ndërronte emrin rrugës ku ndodhet kancelaria juaj, rrugës që deri atë të hënë quhej Donika Kastrioti, pas gruas së Skënderbeut. Në të njëjtën rrugë rrinë edhe ambasada e Serbisë, edhe ajo e Kosovës. Ky qytet anën e vet e zgjodhi qysh në javën e dytë të pushtimit, me shkronja që duken nga dritaret tuaja.
Peshojeni më parë pyetjen, pastaj përgjigjen. Ajo që pyeti televizioni shtetëror ishte nëse Serbia mund të llogarisë te Ukraina: fjalor besnikërie, ku anët janë ndarë që më parë dhe Kosova paraqitet si një aset që një kryeqytet e mban për një tjetër. Korniza kishte një dalje. Një president mund të përgjigjet se njohja u takon së drejtës dhe institucioneve të vetë një shteti, dhe se aset fqinjësh, për t’u mbajtur nëpër llogari, ajo nuk është. Presidenti juaj u përgjigj brenda kornizës. Njohja është vendim i Ukrainës; fjala qetësuese për Beogradin ishte zgjedhja e tij. Në regjistrimet e televizionit shtetëror serb, Kosova ka mbetur tani si diçka për të cilën Serbia llogarit te Ukraina.
Nga ajo që tha presidenti juaj jemi thellësisht të zhgënjyer. Duke iu përgjigjur një pyetjeje për Kosovën me respekt për integritetin territorial të Serbisë, Ukraina zgjodhi, në këtë rast, të qëndrojë aty ku qëndron Rusia. Prandaj kjo deklaratë na dhemb veçanërisht, dhe prandaj nuk pajtohemi thellësisht.
Na lejoni një pyetje për fjalorin. Presidenti juaj foli për partnerë. Partnerë në çfarë? E dimë se fjala ka histori të shkurtër: mbështetjen e Serbisë ai e lavdëroi në Odesa, qershorin e kaluar. Ja çfarë fshihet pas saj. Serbia ka votuar në favorin tuaj në rezolutat e Asamblesë së Përgjithshme, dhe në katër vjet e gjysmë luftë nuk iu bashkua asnjë sanksioni kundër agresorit tuaj. Municioni i saj u mbërriti mbrojtësve tuaj si mall tregtie, përmes ndërmjetësish, destinacionet e të cilëve Beogradi thoshte se nuk i kontrollonte. Kur zbulimi i jashtëm i Moskës u ankua me zë, në maj të vitit të kaluar, duke e quajtur atë tregti thikë pas shpine, brenda një muaji u ndalën të gjitha eksportet, dhe çdo dërgesë e ardhshme kërkon sot pëlqimin e Këshillit të Sigurisë Kombëtare të Serbisë. Ky është partneriteti: i mohueshëm sa zgjati, i pezulluar sapo u ankua agresori. Dhe çmimi iu caktua të shtunën, në territorin e partnerëve që s’kërkuan kurrë të paguheshin.
Për të drejtën, fjalët e Ministrisë nuk kanë nevojë për përmirësim: “Me kërkesë të Asamblesë së Përgjithshme të OKB-së, Gjykata Ndërkombëtare e Drejtësisë ishte e qartë: shpallja e pavarësisë së Kosovës nuk shkeli të drejtën ndërkombëtare. Agresioni i Rusisë kundër Ukrainës është një çështje krejtësisht e ndryshme.”
As faktet nuk vihen në diskutim. Forcat serbe dhe jugosllave nën Millosheviqin kryen në Kosovë spastrim etnik në shkallë të gjerë dhe krime kundër njerëzimit, mizori të dokumentuara gjerësisht dhe të vërtetuara para gjykatave ndërkombëtare.
Ministria e quan vizitën e presidentit tuaj “të kuptueshme dhe legjitime,” dhe ne pajtohemi. Nuk do të bëjmë sikur i japim mësime një qeverie në luftë për çmimin e diplomacisë së saj. Shtetet që luftojnë për mbijetesë ndihmën e marrin aty ku e gjejnë. Pikërisht sepse e kuptojmë, fjalët e së shtunës ranë ashtu siç ranë.
Shqipëria, Kosova dhe shqiptarët kudo kanë qëndruar me Ukrainën që nga dita e parë e agresionit rus. Kur Shqipëria u ul në Këshillin e Sigurimit, atë vend e shpenzoi për ju: bashkautore, me Shtetet e Bashkuara, e rezolutave të cilave Rusia u vuri veton. Më 20 shtator 2023 presidenti juaj erdhi për herë të parë vetë në Këshill, dhe ambasadori i Rusisë kundërshtoi që ai të merrte fare fjalën. Seancën e drejtonte Edi Rama, dhe procesverbali e ruan përgjigjen e tij: “Ju e ndalni luftën, dhe Presidenti Zelenskyy nuk do ta marrë fjalën.” Presidenti juaj e mori fjalën. Sovranitetin e Ukrainës, integritetin e saj territorial dhe të drejtën e saj për ta përcaktuar vetë të ardhmen i kemi mbështetur pa hezitim. Qëndrimin tonë nuk do ta ndryshojmë, sepse besojmë në kauzën e drejtë të Ukrainës dhe në parimet e sovranitetit, të lirisë dhe të së drejtës së popujve për të jetuar në paqe e për të vendosur vetë për fatin e tyre.
Këtë shkurt, në përkujtimin e katërvjetorit të pushtimit këtu në Tiranë, Ambasadori Shkurov i tha këtij qyteti se ukrainasit kishin mbrojtur jo vetëm tokën dhe shtëpitë e tyre, por “sovranitetin, lirinë dhe të drejtën për të vendosur vetë për të ardhmen e tyre.” Atë mbrëmje s’mësuam asgjë të re. Po dëgjonim fjalorin tonë.
Por këto parime presim të respektohen njësoj kudo, jo sipas rastit.
Dhe qeveria juaj duhet ta dëgjojë hapur se sa kushtoi e shtuna. Në janar ministri juaj i jashtëm, duke pritur homologen shqiptare në Kiev, e falënderoi Shqipërinë zë për zë: për Koalicionin e të Gatshmëve, për koalicionin që kthen në atdhe fëmijët e Ukrainës, për Koalicionin e Forcave Ajrore, për sanksionet, për regjimin e vizave për shtetasit e agresorit tuaj. Inventari ishte i saktë, dhe asnjë zë i tij nuk është detyrim; të gjitha janë dhënë me vullnet, nga qeveri që u përgjigjen njerëzve që ju mbështetën pa nëse e pa por, atëherë kur ishte më së vështiri. Diçka është dëmtuar rëndë këtu, diçka më e madhe se marrëdhëniet mes qeverive. Pyetja që tashmë qarkullon nëpër Tiranë është: për çfarë? Për një partneritet që pezullohet sapo ankohet Moska? Të vazhdohet si më parë do të jetë shumë e vështirë, dhe vështirësia nuk do të nisë nga qeveritë. Do të nisë nga njerëzit që ia vunë rrugës suaj emrin që mban.
Nga një fundjavë e vetme kanë mbetur dy fjalë: i pandryshuar, thënë në Beograd; i pakthyeshëm, shkruar në Tiranë. Kush ka vuajtur vetë luftën dhe mizoritë e një fqinji më të madh, duhet t’ia njohë tjetrit plagët, jo t’ia rihapë.