Nga Wilson te Trumpi, historia e debateve mbi shëndetin dhe aftësinë e presidentëve amerikanë
Kush ia kishte zhvendosur mobiliet në dhomë? Pse kamerierët dhe punonjësit e hotelit shtirreshin sikur nuk dinin anglisht? Në pranverën pariziane të vitit 1919, në hotelin “Hotel du Prince Murat” në rrugën de Monceau, diçka vendimtare ndodhi në mendjen e Woodrow Wilson, presidentit të 28-të të Shteteve të Bashkuara: pasojat e gripit spanjoll i prishën ekuilibrin mendor dhe e çuan drejt halucinacioneve.
Ideja se ishte i rrethuar nga spiunë francezë ndikoi shumë në Traktatin e Paqes së Versajës. Më pas, një goditje në tru, e fshehur për një kohë nga Kongresi dhe opinioni publik amerikan nga bashkëshortja Edith dhe mjeku i tij i besuar Grayson, e la Uashingtonin për një vit nën atë që u quajt “qeveria e fundit të gruas”. Pasojat ishin të rënda për mungesën e SHBA-së në Lidhjen e sapokrijuar të Kombeve.
Ndërsa Biden ngatërrohej në deklarata, pengohej, ngatërronte Zelenskyn me Putinin, Mitterrand-in me Macron-in, pretendonte se kishte biseduar në vitin 2021 me Kohl-in (i cili kishte vdekur katër vite më parë) dhe fliste për problemet e Gazës me “presidentin e Meksikës Al-Sisi” (që në fakt është presidenti i Egjiptit), mjeku i tij ende në shkurt 2024 e certifikonte si plotësisht të aftë për të përmbushur detyrat presidenciale.
Nëse sot presidenti i 47-të i Shteteve të Bashkuara është Donald Trump, një pjesë jo e vogël e përgjegjësisë historike i atribuohet edhe mjekut O’Connor.
E kaluara
Sa rëndësi ka, pra, në Amerikë, ekuilibri mendor i POTUS-it (Presidentit të Shteteve të Bashkuara)? Shumë, jashtëzakonisht shumë, shumë më tepër sesa në vendet e tjera ku një kryeministër apo president ka zakonisht më pak pushtet.
Shëndeti i tij duhet të jetë çështje publike, sepse prek të gjithë. Presidenti amerikan është, në një farë mënyre, një “perandor i përkohshëm”. Studiuesi Arthur Schlesinger Jr. në vitet ’70 përdori termin “presidencë perandorake”, duke iu referuar zgjerimit të pushtetit ekzekutiv që nisi me Richard Nixon.
Pikërisht për këtë arsye, hija e Kaligulës apo Eliogabalit – figura të perandorëve të paparashikueshëm, despotikë apo të paqëndrueshëm – rikthehet periodikisht në korridoret e Shtëpisë së Bardhë.
Këtë e provoi në vitin 1964 Barry Goldwater, i cili u sulmua gjatë garës presidenciale kundër Lyndon Johnson. Një revistë u dërgoi pyetësorë 12 356 psikiatërve dhe 1 189 prej tyre e përshkruan kandidatin si “të paqëndrueshëm”, “të papjekur”, madje edhe “psikotik”. Problemi ishte se asnjë prej tyre nuk e kishte ekzaminuar personalisht Goldwater-in.
Vlerësimet bazoheshin vetëm në deklaratat e tij publike dhe ishin më shumë opinione politike. Goldwater fitoi një proces gjyqësor për shpifje, por humbi Shtëpinë e Bardhë. Shoqata Amerikane e Psikiatrisë nxori më pas të ashtuquajturën “Rregulla Goldwater”, e cila ndalon diagnozat publike për figura politike që nuk janë vizituar personalisht nga mjekët.
Kjo rregull ka mbrojtur ndër vite figura si Biden dhe Trump, edhe pse sjelljet e tyre kanë shkaktuar debate të shumta.
Shenja shqetësuese
Edhe figura të tjera të mëdha të historisë amerikane janë përballur me dyshime për gjendjen e tyre mendore.
Richard Nixon pranoi se ishte “paranojak”, krijonte lista armiqsh mes gazetarëve dhe figurave publike dhe, para skandalit Watergate, urdhëronte përgjime për të zbuluar rrjedhje informacioni.
Ronald Reagan u përball gjithashtu me pyetje për moshën dhe aftësitë e tij gjatë mandatit të dytë. Në një debat presidencial ai u përball me kritika për moshën, por u përgjigj me humor: “Nuk do ta bëj moshën një çështje në këtë fushatë. Nuk do ta shfrytëzoj për qëllime politike rininë dhe mungesën e përvojës së kundërshtarit tim”.
“Jokeri” në krye të Shtëpisë së Bardhë
Kjo histori amerikane lidhet me debatin aktual rreth Donald Trump, presidentit të përshkruar nga kritikët si një figurë e paparashikueshme që ka tronditur aleanca, ekuilibra dhe normat politike.
Që në mandatin e parë, komentatorë dhe figura të humorit, përfshirë emisionin “Saturday Night Live”, kanë diskutuar për sjelljen e tij, ndërsa disa kanë pretenduar se ai shfaq tipare të çrregullimit narcisist të personalitetit.
Megjithatë, psikiatri Allen Frances paralajmëron se të qenit narcisist nuk do të thotë automatikisht të jesh i sëmurë mendor. Sipas tij, problemi me Trump është politik dhe jo një çështje për t’u trajtuar përmes psikanalizës.
Kush është ulur sot pas tavolinës së presidentit?
Në vitin 2017, disa nga bashkëpunëtorët më të afërt të Trump, Gary Cohn dhe Rob Porter, përpiqeshin të pengonin urdhrat që i konsideronin të nxituara. Ata thoshin se shpesh detyra e tyre nuk ishte vetëm të qeverisnin, por të pengonin vendime që mund të shkaktonin probleme.
Sipas kritikëve, në mandatin e dytë situata është përkeqësuar, pasi rreth presidentit janë vendosur kryesisht njerëz besnikë që nuk e kundërshtojnë.
Sot pyetjet janë rikthyer pas deklaratave të tij në rrjetin Truth Social, ndryshimeve të menjëhershme të qëndrimeve, sulmeve personale, teorive të persekutimit dhe përplasjeve tregtare.
Mbesa e Trump, Mary Trump, ka deklaruar se xhaxhai i saj është një njeri pa moral dhe me gjendje mendore të cenuar, megjithëse kritikët e saj e shohin këtë edhe si një konflikt familjar.
Por një moment që shkaktoi shqetësim ndërkombëtar ishte mesazhi i Trump drejtuar kryeministrit norvegjez, ku ai shkroi se, pasi Norvegjia nuk vendosi t’i jepte Çmimin Nobel për Paqe për pretendimin se kishte ndaluar tetë luftëra, ai nuk ndihej më i detyruar të mendonte vetëm për paqen.
Pyetja mbetet: Kush është sot ulur pas tavolinës “Resolute Desk” në Zyrën Ovale?